Wetenschapper Dirk-Jan Verdonk is auteur van Het Dierloze Gerecht -over de vegetarische geschiedenis in Nederland-. Afgelopen maand is het boek bekroond met de studieprijs Praemium Erasmianum, een prijs voor de beste vijf proefschriften op het gebied van geestes-, maatschappij- en gedragswetenschappen. Dirk-Jan schrijft exclusief voor deVegetariër.
 

2009
Bij WSPA hebben we onlangs een onderzoek laten doen naar vleesconsumptie in Nederland. Globale conclusie: er begint wat te veranderen in de houding van Nederlanders als het op vlees aankomt. 31% zegt het afgelopen jaar minder vlees te zijn gaan eten. 28% gaf aan (soms) biologisch vlees te kopen – een jaar eerder was dat slechts 13,5%. 21% zegt (vaak) vegetarisch te eten, en dat is 5% meer dan een jaar geleden. (Overigens, van die 21% eet slechts 5% minder dan één keer per week vlees – of is geheel vegetariër).

2010
Hoe zit het met de goede voornemens voor het nieuwe jaar? 21% is van plan minder vlees te gaan eten. Dat is aardig wat – en bovendien is slechts 0,4% van plan méér vlees te eten. Aan de andere kant, slechts 0,3% is voornemens vegetariër te worden – en driekwart zegt evenveel vlees te blijven eten. Echt opschieten doet het dus ook weer niet. Als die 75% van de bevolking apathisch blijft, de overheid blijft weigeren écht iets te doen - en in landen als China de vleesconsumptie inderdaad blijft stijgen, zullen we ook naar andere oplossingen moeten zoeken. Maar welke?

2020
Vlak voor kerst hield de Wageningse onderzoeker Marcel Dicke weer een pleidooi voor het eten van insecten in plaats van zoogdieren en vogels, dit keer in NRC. Hij voorspelde: ‘We zouden in 2020 weleens verbaasd kunnen terugkijken op de afwezigheid van lekkernijen als sprinkhanen, keverlarven, libellenlarven en krekels op het westerse menu van 2009.’

De voordelen van insecten zijn evident – ook als het gaat om dierenwelzijn & ethiek, althans volgens de huidige inzichten op dit vlak. Maar of Dickes voorspelling uitkomt, is zeer de vraag.

Eind juni afgelopen jaar was er een bijeenkomst met minister Gerda Verburg over duurzaam voedsel. En stonden er gefrituurde sprinkhanen op het menu. Mevrouw Verburg, die zowel in haar dagelijkse áls professionele leven zonder enige scrupules varkens, koeien, kippen, kreeften, haringen, mosselen en ik weet niet wat voor andere warm- of koudbloedige, harige of glibberige, zachte of harde, sprieterige of amorfe wezens naar binnen werkt, bestond het echter op dit speciale moment te weigeren om dit ‘duurzame’ voedsel tot haar te nemen. (Omnivoor Aaf, dochter van vegetariër Hugo, schreef er nog een stukje over).

Emoties

Uiteraard, het is bewijs dat de huidige minister zich laat leiden door emoties (en daarmee niet alleen duurzaam voedselbeleid fnuikt, maar ook genderclichés bevestigt). Uiteraard, je kunt betogen dat dit zó’n gênant brevet van onvermogen is dat ze alleen met aftreden haar gezicht nog enigszins kan redden.

Maar je kunt ook zeggen: de kiezer krijgt de minister van landbouw die het verdient. Als zelfs een minister die duurzaam voedsel zegt te propageren geen gefrituurde sprinkhanen wil eten, dan zullen burgers dat zeker niet gaan doen. Met gefrituurde sprinkhanen gaan we het niet redden.

Tenminste, zolang die sprinkhanen eruitzien als sprinkhanen.

Luizen eten

Want het punt is niet, anders dan Marcel Dicke en consorten lijken te denken, insecten te ‘rehabiliteren’ (zo daar al sprake van is), nee, het punt is te komen tot insecteneiwit dat onopvallend kan worden verwerkt in gerechten waarin het (een deel van het) eiwit van zoogdieren, vogels en vissen vervangt. Mensen éten al tijden massaal luizen (gebruikt voor roze kleurstof) maar zijn daar onwetend van, vinden dat geen probleem of, als ze het toch onappetijtelijk vinden, zijn heel goed in staat die informatie te verdringen. Er is weinig reden aan te nemen dat mensen geen onoverkomelijk bezwaar hebben tegen kleurstof van gemalen luizenschildjes in de Fristi (E120), maar wel tegen eiwit uit kevers in de goulash (en noem dat bijvoorbeeld E2020).

Vlees uit stamcellen

Insecten zijn echter niet het enige alternatief. Wat als we vlees zouden kunnen kweken zónder dieren, vlees gekweekt uit stamcellen, puur vlees zogezegd? Ten opzichte van insecten heeft het als nadeel dat er nog een aantal belangrijke technische hobbels moeten worden genomen voordat zoiets in productie kan worden genomen. En mogelijk dat het, net als insecten, te kampen krijgt met een emotionele weerstand – hoewel me die kleiner lijkt dan bij het eten van larven. Maar groot voordeel is dat het hier wel gaat om écht vlees, waar minister Verburg gewend aan is – en dat veel gemakkelijker de plaats in kan nemen van dooie koeien in hamburgers of dooie varkens in worsten.

Karlijn Wildschut promoveerde onlangs op onderzoek naar puur vlees, lees daar hier een artikel over. Op 31 januari is in science center NEMO in Amsterdam een bijeenkomst over puur vlees. Meld u aan, het wordt een interessante middag met vooraanstaande wetenschappers, beleidsmakers en opinion leaders.

En als gemalen meelwormen of vlees uit stamcellen toch niet in de smaak vallen, word dan gewoon vegetariër – of blijf het.