 Deze week verscheen er een rapport waaruit blijkt dat de overheid te terughoudend heeft gereageerd bij de uitbraak van Q-koorts en niet duidelijk maakte welke risico’s mensen liepen en wat mensen zélf konden doen. Ook is de dreiging van Q-koorts nog altijd niet geweken. Wetenschapper en deVegetariërcolumnist Dirk-Jan Verdonk vindt dat de burger zelf ook een belangrijke stem heeft.
Hij is auteur van Het Dierloze Gerecht -over de vegetarische geschiedenis in Nederland-. Het boek is bekroond met de studieprijs Praemium Erasmianum, een prijs voor de beste vijf proefschriften op het gebied van geestes-, maatschappij- en gedragswetenschappen. Dirk-Jan schrijft exclusief voor deVegetariër.
Veel Nederlandse restaurants zullen het niet zijn, zij die bij de keuze aan vegetarische gerechten géén gerecht met geitenkaas serveren. De Q-koorts-crisis maakt echter duidelijk dat geitenkaas geen neutraal goedje is. Want je kunt hoog of laag springen, het goed- of afkeuren, maar wie geitenkaas eet of het eten van geitenkaas promoot, draagt bij aan de geitenindustrie – en aan de ‘ruimingen’ die daar onlosmakelijk mee verbonden blijken te zijn. En wat geldt voor geitenkaas, geldt natuurlijk voor zuivel in het algemeen. Zuivel vormt een probleem – en doet dat al heel lang.
Ter voorbeeld een citaat van ruim een eeuw terug:
‘Op zeker moment wordt het kind gespeend en van den borst afgewend.
Op later leeftijd zou de mensch walgen bij de gedachte dan nog vrouwenmelk te drinken.
Melk van de reinste gezondste vrouw zou men niet kunnen slikken, en zeer zeker niet de melk onttrokken aan een of ander vrouwelijk wezen dat dag in dag uit leeft, slaapt, woont en ademt in een vunzig krot in een smerige drekomgeving. Toch gaat de menschelijke sleur nog veel verder in haar onreine gebruiken en heeft men zich gewend aan beestenmelk verkregen van koeien; beesten die maandenlang in vunzige stallen in hun eigen drek staan, leven, slapen, ademen en gemelkt worden. De menschen zijn toch eigenlijk òf archi-viezerikken òf onbegrensd waanzinnig.’
Of er waren mensen die géén koemelk dronken. Veel waren dat er niet, hoewel het ideologisch rond 1900 een aantrekkelijke optie was. Want vegetarisme werd niet in de laatste plaats gepromoot als natuurlijke leefwijze. Natuur was goed – en inderdaad, wat is er nu vreemder en onnatuurlijker voor volwassenen dan het drinken van melk?
Maar er was ook een andere kant. Want medici en andere wetenschappers waren rond 1900 vrij unaniem van mening dat mensen niet konden gedijen op een puur plantaardig dieet. Tegen een vegetarisch dieet mét zuivel viel echter weinig wetenschappelijks in te brengen. Bovendien, vegetariërs moesten al een heel nieuwe keuken uitvinden en aan de man/vrouw brengen en dat was inclusief zuivel al ingewikkeld genoeg.
Zoals Daan de Clercq, een van de voormannen van de vroege vegetarische beweging stelde, het was verstandig aanvankelijk ‘niets van het gedoode dier’ te propageren. Wanneer men de eis ‘Niets dierlijks nuttigen noch gebruiken’ voorop zou stellen, zo betoogde hij, dan ‘maken wij de afstand tusschen ons en de bestaande maatschappij zoo groot, dat we in ’t beste geval voor zonderlingen, meestal voor krankzinnigen zullen gehouden worden, en bereiken dus par trop de zèle niets.’ Daar zat zeker iets in – en overigens, De Clercq zelf was veganist.
Niettemin, aan zuivel zat die vervelende kant dat er dieren voor gebruikt worden – en, hoewel dat theoretisch misschien niet nodig is, in de praktijk toch ook gedood. Zoals een zekere H.C. Brouwer dat in 1902 verwoordde:
‘Het blijkt […] dat er vegetariërs zijn, die als voor hen geoorloofde voedingsmiddelen beschouwen melk en daarvan bereide producten, en eieren. Men kan zelfs aannemen, dat de meeste vegetariërs aldus handelen. Nu meen ik door geen enkele dusdanige vegetariër te kunnen worden tegengesproken wanneer ik beweer, dat hij daardoor, namelijk door het nuttigen van melk en eieren en het teglijkertijd vermeenen door het niet-nuttigen van vleesch daadwerkelijk te protesteeren tegen het dooden van dieren, blijk geeft niet logisch en consequent te redeneeren. Vooropgesteld zij nog dat die vegetariërs voor hun melk denzelfden prijs betalen als de niet-vegetariërs, zegge ± 10 cts. den Liter. Wanneer iemand koopt van een ander melk, sanctionneert hij hiermede dat er in de maatschappij menschen zijn, die, als middel van bestaan, koeien onderhouden om de melk daarvan te verkoopen.
Nu weet een ieder dat eene koe niet gedurende haar gansche leven melk geeft, en dat reeds op een tijdstip, nog lang voor den natuurlijken dood, de melkproductie bij een koe gaat verminderen, zoodat zij minder winst aan haar eigenaar opbrengt dan andere koeien, die nog volop melk geven.
En nu wenschte ik te vragen aan voornoemde vegetariërs, hoe zij zich voorstellen dat de eigenaar van zulk eene, als melkgeefster minderwaardig wordende koe, genoodzaakt is met dat dier te handelen, gegeven den prijs van ± 10 ct. den Liter, en de concurrentie. Ik geloof dat een ieder alsnu moet inzien, dat die koe dan niet, om zoo te zeggen gratis, door den eigenaar onderhouden kan worden, en dat het dooden van dat, niet meer produceerende dier, onvermijdelijk is. Het is duidelijk dat bij het onderhouden van kippen hetzelfde geval zich voordoet. Bovendien wenschte ik te vragen wat er gedaan moet worden met het groot aantal kalveren en voornamelijk de mannelijke exemplaren daaronder, die men bij de koeien moet laten verwekken opdat die koeien melkgevend blijven.’
Het waren legitieme aanmerkingen en vragen. En zijn dat nog. Er is dus niet zo heel veel veranderd – behalve dat we nu ook nog Q-koorts hebben.
Deze blog verscheen eerder in februari dit jaar.
| 
