 Astrid Verhoef, directeur bij de Nederlandse Vegetariërsbond (NVB):
"Afgelopen weekend was ik op een manege. Een vriendin heeft sinds kort een nieuw paard en die moest ik natuurlijk aanschouwen. Het was een kwiek paardje, glimmend, nieuwsgierig en speels. Dat zeg ik nu wel zo spontaan, maar veel van dit soort benoemingen van diergedrag worden nog steeds gezien als antropomorf en onwetenschappelijk."
"Toch kun je er in de spontane interactie met dieren niet omheen dat je hun gedragingen of uitingen op een bepaalde manier benoemt, alleen al omdat je slechts de menselijke taal ter beschikking hebt om iets mee te omschrijven. Toch wordt in de dierwetenschappen - de biologie en de (cognitieve) ethologie - er alles aan gedaan de taal om dieren te beschrijven zo min mogelijk menselijk te laten lijken. Een term als ‘verveling’ is eigenlijk al not done, want dat zou te veel zeggen over de innerlijke beleving van dieren. En over ‘beleving’ kan de wetenschap niks zeggen want dieren praten niet. Maar hoe zouden wetenschappers dan ooit de dierlijke gevoelens, gedachten, ideeën en percepties van de wereld kunnen leren kennen?
Lang werden deze verschijnselen sowieso niet aan dieren toegedicht in het Westen. De kerklieden in de vorige eeuwen zeiden dat dieren geen ziel hebben en René Descartes kwam daar nog eens overheen met dat dieren helemaal geen pijn, plezier en dergelijke kunnen ervaren. Een dier denkt niet, dus die bestaat niet, was de conclusie. Dieren in de vee-industrie leven onder invloed van deze culturele vooronderstellingen nog steeds een abominabel bestaan. Maar hoe zouden we dit kunnen doorbreken?
Ik denk dat de wetenschap toch een rol hierin kan spelen, ondanks dat dit tot nog toe niet helemaal is gelukt. Tuurlijk hebben dierwetenschappers meer aandacht besteed aan de innerlijkheid van dieren de laatste 20-30 jaar, maar door de afstandelijkheid van hun wetenschappelijke taal en hun methodiek heeft dit nog niet tot kennis van dieren geleid over hoe zij de wereld zien, horen, ruiken, voelen en beleven. Maar de antropologie, de wetenschap die zich met menselijke samenlevingen bezighoudt, bezit de ingrediënten hiervoor misschien wel. De antropologie houdt zich jammer genoeg alleen maar met mensen bezig, maar zou als interactieve sociale wetenschap wel eens uitermate geschikt kunnen zijn om de belevingswereld van dieren te omschrijven in een toegankelijke taal. Antropologen gaan ervan uit dat je de ‘Ander’ alleen kunt leren kennen door gewoon met ze om te gaan, bij hen te gaan wonen, door hun taal en gewoontes te leren.
Er is al een aantal wetenschappers geweest die deze methode hebben toegepast bij dieren: een Russische wetenschapper heeft meerdere seizoenen bij ijsberen geleefd en door zich op te stellen als dominante ijsbeer veel nieuwe kennis opgedaan van de groep ijsberen die hij bestudeerde. Ook al heb je als mens je beperkingen om geaccepteerd te worden door een dierengroep (en moet je soms om ethische redenen bepaalde diergroepen helemaal niet willen leren kennen of omdat het gewoon te gevaarlijk is), is een interactieve onderzoekswijze bij uitstek een manier om andere dieren te leren kennen en de verschillen die er nu eenmaal bestaan te overbruggen. Door de (lichaams)taal van Londense straatkatten te leren, kon een wetenschapper veel over het dagelijkse reilen en zeilen van de kattengroep vertellen. Unieke kennis die zó nodig is om weer verbinding met de dierenwereld en de natuur te krijgen. Het vereist creativiteit, zelfreflectie en lef als wetenschapper maar de zogenaamde ‘zoöantropologie’ zou in mijn ogen wel eens een heel belangrijke weg kunnen zijn om de eigenheid en integriteit van dieren te leren herkennen en erkennen."
Astrid Verhoef is ruim 23 jaar vegetariër en is waarnemend directeur bij de Nederlandse Vegetariërsbond (NVB), de consumentenbond van en voor vegetariërs. Met een hart voor dieren en een wetenschappelijke oog, blogt ze op devegetarier.nl over haar werkzaamheden bij de NVB en wat haar bezighoudt. Astrid is cultureel antropologe en heeft zich gespecialiseerd in de relatie tussen mensen en dieren in de Westerse cultuur.
Wil je meer weten? In de komende editie van het magazine Leven dat de NVB uitgeeft, staat een artikel over zoöantropologie. Word lid en ontvang het prachtige, full colour magazine Leven 4 keer per jaar!
Bronnen:
Barbara Noske (1988). Huilen met de wolven. Uitgeverij: Van Gennep
Eigen scriptie (2004). Dieren als vergeten subjecten in de antropologie. UvA.
Foto: shutterstock
| 
